In Frankrijk heeft één op de tien mensen tussen de 18 en 64 jaar moeite met ten minste één van de basisvaardigheden, namelijk lezen, schrijven of rekenen. Gezien deze cijfers mobiliseert de strijd tegen laaggeletterdheid publieke, associatieve en private actoren, waarvan de benaderingen aanzienlijk verschillen afhankelijk van de doelgroepen en de regio’s.
Werkzoekenden en laaggeletterdheid: een meetbaar kwetsbaarheidsverschil
Het document “Kerncijfers nr. 8”, gepubliceerd door de ANLCI in september 2026, legt een cijfermatige vaststelling bloot. 2,5 miljoen volwassenen zijn laaggeletterd in Frankrijk, wat 7 % van de 18-64-jarigen betekent (bron ANLCI). Onder hen hebben werkzoekenden een proportie die twee keer zo hoog is als die van de actieve bevolking in zijn geheel.
Dit onevenwicht roept rechtstreeks vragen op over de opleidingssystemen die geen onderscheid maken tussen doelgroepen op basis van hun professionele situatie. De ANLCI heeft het richten op werkzoekenden bovendien tot prioriteit gemaakt sinds 2026, waarmee het breekt met de eerdere benaderingen die zich richtten op algemene bewustwording.
| Indicator | Algemene bevolking (18-64 jaar) | Werkzoekenden |
|---|---|---|
| Mensen in een laaggeletterde situatie | 2,5 miljoen, oftewel 7 % van de volwassenen (bron ANLCI) | Proportie twee keer zo hoog (bron ANLCI, sept. 2026) |
| Moeite met ten minste één basisvaardigheid | 1 op de 10 | Significant hogere proportie (bron ANLCI) |
| Toegang tot gerichte opleidingssystemen | Variabel afhankelijk van de regio’s | Sinds 2026 geprioriteerd door de ANLCI |
De vereniging Encrages illustreert deze logica van gerichtheid. Ze verbindt het leren van basisvaardigheden met professionele integratie, met een focus op doelgroepen die ver van de arbeidsmarkt staan.
Territoriaal diagnosticeren van laaggeletterdheid: de 100 departementale fiches van de ANLCI
De nationale gemiddelden hebben lange tijd aanzienlijke geografische ongelijkheden verhuld. Een percentage van 7 % op nationaal niveau kan zeer verschillende situaties verbergen tussen twee aangrenzende departementen, wat het beheer van het openbaar beleid onnauwkeurig maakte.
In 2026 publiceerde de ANLCI 100 departementale fiches in het kader van haar Nationaal Observatorium voor Laaggeletterdheid. Hun granulariteit gaat tot op het niveau van EPCI (openbare instellingen voor intergemeentelijke samenwerking).
Wat deze fiches veranderen voor de actoren ter plaatse
Een verantwoordelijke van een lokale missie of een opleidingscoördinator is niet langer afhankelijk van regionale schattingen. De fiches kruisen verschillende risicofactoren per leefgebied, wat de toewijzing van middelen concreet verandert.
- De EPCI’s waar het percentage leesmoeilijkheden het hoogst is, worden geïdentificeerd, wat het mogelijk maakt om de inzet van bijscholingsworkshops te richten op prioritaire gebieden
- De kruising met lokale werkgelegenheidsgegevens toont de gebieden waar laaggeletterdheid en werkloosheid zich opstapelen
- Financiers (regionale raden, ESF) beschikken over verifieerbare gegevens om hun budgetten te beoordelen, in plaats van zich te baseren op verklaringen
Dit fijne netwerk transformeert de strijd tegen laaggeletterdheid in een kwestie van ruimtelijke ordening, en niet alleen in een nationaal onderwerp dat door geaggregeerde indicatoren wordt behandeld.
Illectronisme en digitale vaardigheden: de dubbele handicap
Een gedigitaliseerd loonstrookje raadplegen, een medische afspraak online maken, een administratieve procedure invullen op een portal: elke digitale handeling veronderstelt een minimale beheersing van het schrift. Illectronisme vergroot de moeilijkheden van mensen die al kwetsbaar zijn in lezen en schrijven.
De enquête “Levenslang leren”, waarvan de eerste geactualiseerde resultaten door de ANLCI in april 2024 beschikbaar zijn gesteld, bevestigt deze overlap. Mensen in een laaggeletterde situatie hebben vaak ook digitale lacunes, wat een effect van dubbele uitsluiting creëert.
Hybride opleidingen: basisvaardigheden en digitaal gebruik combineren
De trajecten in twee aparte blokken segmenteren (basisvaardigheden aan de ene kant, digitaal aan de andere kant) leidt tot meer onderbrekingen. Verschillende recente systemen integreren daarom het leren van digitale vaardigheden direct in de bijscholingstrajecten voor lezen en schrijven.
De ANLCI biedt bovendien hulpmiddelen voor organisatorische diagnose aan werkgevers. Deze hulpmiddelen maken het mogelijk om werknemers in moeilijkheden te identificeren zonder hen te stigmatiseren, door digitale vaardigheden op te nemen in het evaluatiegebied.
Preventie van laaggeletterdheid: de rol van gegevens in het beheer van beleid
Actie ondernemen vanaf jonge leeftijd blijft de meest gedocumenteerde hefboom om laaggeletterdheid op lange termijn te verminderen. De kloof tussen de middelen die worden geïnvesteerd in remedie voor volwassenen en het gebrek aan meetbare vooruitgang bij jongeren roept vragen op over de algehele samenhang van het gevoerde beleid.
De actualisatie van de nationale gegevens door de ANLCI in 2024 en de uitrol van de departementale fiches in 2026 bieden voor het eerst een bruikbaar meetkader. De actoren beschikken nu over hulpmiddelen om de werkelijke impact van hun acties te evalueren, gebied per gebied, publiek per publiek. De volgende stap in de strijd tegen laaggeletterdheid in Frankrijk zal worden gezet op basis van deze cijfermatige gegevens, niet op basis van intentieverklaringen.
